Enhancing Data Sharing Between Government Agencies: Paving the Way for Digital Government

เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2569 ได้มีการประกาศ พระราชกฤษฎีกาการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลที่อยู่ในความควบคุมดูแลของหน่วยงานของรัฐต่อหน่วยงานของรัฐแห่งอื่น พ.ศ. 2569 ในราชกิจจานุเบกษา และมีผลใช้บังคับ ตั้งแต่วันที่ 30 มิถุนายน 2569 เป็นต้นไป

พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ถือเป็นก้าวสำคัญในการยกระดับ การเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ เพื่อให้หน่วยงานของรัฐสามารถเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนข้อมูลกัน เพิ่มความโปร่งใส และเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย รองรับการพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (Digital Government) และยกระดับการให้บริการประชาชนผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์

การเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ คืออะไร?

สาระสำคัญของพระราชกฤษฎีกาฉบับนี้ คือ การกำหนดหลักเกณฑ์ให้หน่วยงานรัฐสามารถเปิดเผยข้อมูลระหว่างกัน โดยให้หน่วยงานรัฐมีหน้าที่เปิดเผยข้อมูลต่อหน่วยงานรัฐด้วยกันตามที่หน่วยงานรัฐร้องขอ เพื่อใช้ในการจัดทำหรือให้บริการภาครัฐแก่ประชาชนผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมการบูรณาการข้อมูลเพื่อวิเคราะห์ เพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายและการให้บริการประชาชน 

ประโยชน์จากการเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ นอกจากจะเป็นการลดความซ้ำซ้อนการเก็บรวบรวมข้อมูล หน่วยงานสามารถตรวจสอบข้อมูลระหว่างกัน การช่วยเหลือและการจัดสวัสดิการสามารถดำเนินการได้ตรงกลุ่มเป้าหมายมากขึ้น หน่วยงานภาครัฐยังสามารถใช้ข้อมูลเพื่อกำหนดนโยบายที่มีประสิทธิภาพ เพิ่มความโปร่งใสในการบริหารราชการ และสนับสนุนการบังคับใช้กฎหมาย เช่น การป้องกันการทุจริต การค้ามนุษย์ และการฉ้อโกงออนไลน์ เป็นต้น

การเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ มีเงื่อนไขอย่างไร?

แม้ว่ากฎหมายจะกำหนดให้หน่วยงานรัฐมีหน้าที่เปิดเผยข้อมูลต่อหน่วยงานรัฐด้วยกันตามที่ร้องขอ แต่การเปิดเผยข้อมูลไม่ได้สามารถทำได้อย่างไม่มีข้อจำกัด โดยมีหลักสำคัญ ได้แก่ 

• ต้องเป็นข้อมูลที่อยู่ในความควบคุมดูแลของหน่วยงานของรัฐ 

• ต้องมีการร้องขอจากหน่วยงานของรัฐอีกแห่ง 

• ต้องใช้เพื่อการจัดทำหรือให้บริการภาครัฐแก่ประชาชนผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ 

• ต้องรักษาข้อมูลตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด

การเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ หน่วยงานรัฐผู้รับข้อมูลมีหน้าที่อย่างไร?

หน่วยงานของรัฐที่ได้รับข้อมูลจากการเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ มีหน้าที่รักษาข้อมูลดังกล่าวและห้ามเปิดเผยต่อบุคคลภายนอก ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานรัฐด้วยกันเอง หน่วยงานเอกชน หรือบุคคลอื่น

ที่ไม่เกี่ยวข้อง และที่สำคัญคือหน่วยงานรัฐที่ได้รับข้อมูลต้องรักษาข้อมูลให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการกำหนด ซึ่งต้องสอดคล้องกับมาตรฐานการรักษาความปลอดภัยทางไซเบอร์ (Cybersecurity) 

เนื่องด้วยในปัจจุบันยังไม่ได้มีหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการรักษาข้อมูลที่คณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการกำหนด โดยในทางปฏิบัติ จึงเป็นการใช้แนวทางการรักษาข้อมูลให้สอดคล้องกับมาตรฐานการรักษาความปลอดภัยทางไซเบอร์หน่วยงานของรัฐควรอ้างอิงกฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง เช่น พระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 รวมถึงประกาศคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เรื่องมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2565 ซึ่งครอบคลุมมาตรการสำคัญในการจัดให้มีมาตรการเชิงนโยบาย มาตรการเชิงเทคนิค และมาตรการเชิงกายภาพ เช่น การควบคุมสิทธิการเข้าถึงข้อมูล (Access Control) การพิสูจน์ตัวตนผู้ใช้งาน (Authentication) การเข้ารหัสข้อมูล (Encryption) การสำรองข้อมูล (Backup) และการบริหารจัดการเหตุการณ์ด้านความมั่นคงปลอดภัย (Incident Response)

การเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ กับความท้าทายในทางปฏิบัติ

การเปิดเผยข้อมูลระหว่างหน่วยงานรัฐ ถือเป็นก้าวสำคัญของการพัฒนา Government Data Sharing และ Digital Government ของประเทศไทย อย่างไรก็ตามในทางปฏิบัติความพร้อมของแต่ละหน่วยงานเกี่ยวกับการบริหารจัดการข้อมูลเป็นจุดตั้งต้นที่สำคัญในการเปิดเผยข้อมูลระหว่างกัน เมื่อข้อมูล

มีคุณภาพ มีมาตรการคุ้มครองข้อมูลที่เหมาะสม นำไปสู่ความเชื่อมั่นของประชาชนควบคู่ไปกับการเพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการภาครัฐ โดยรากฐานการบริหารจัดการข้อมูลที่หน่วยงานรัฐจำเป็นต้องดำเนินการ ได้แก่

• Data Governance : การจัดทำธรรมาภิบาลข้อมูล การกำหนดแนวทางการแลกเปลี่ยนเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์จากข้อมูลได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ  

• PDPA Compliance : ทบทวนและดำเนินการให้สอดคล้องกับกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ทั้งเอกสารทางกฎหมาย การกำกับดูแล และการบริหารความเสี่ยง

• Data Security : ยกระดับมาตรการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล และเตรียมความพร้อมด้าน Cybersecurity เพื่อป้องกันภัยคุกคามและรองรับการแลกเปลี่ยนข้อมูลอย่างปลอดภัย